Vier wandelingen door de natuur en verhalen van Småland, Zweden

Småland is een regio van eindeloze bossen, duizenden meren en typisch Zweedse rode houten huizen, maar ook een regio van verhalen. Het is de geboortegrond van Astrid Lindgren, schrijfster van onder andere Pippi Langkous en Ronja de Roversdochter. Het landschap inspireerde de illustrator John Bauer voor zijn bekende trollen. Verder is het ook een streek waar oude handelsroutes, verlaten boerderijen en historische nederzettingen nog altijd zichtbaar zijn in het landschap. Wij gingen wandelen in Småland en tijdens vier heel verschillende hikes ontdekten we niet alleen de natuur van de regio, maar ook de verhalen die erachter schuilgaan.

Småland

Småland ligt in het zuiden van Zweden en strekt zich uit van de indrukwekkende oostkust tot aan het gigantische Vättermeer in het westen. De regio is hét archetype van het Zweedse landschap. Denk aan een reusachtig, glooiend plateau dat voor het grootste deel bedekt is met dichte oerbossen, duizenden fonkelende meren en uitgestrekte hoogvenen. De natuur is hier overal aanwezig en wandelliefhebbers kunnen hun hart ophalen, want de regio is dooraderd met duizenden kilometers aan uitstekend onderhouden en duidelijk gemarkeerde hiking trails.

4x wandelen in Småland

Om de diversiteit van de regio te ontdekken, kozen we voor vier trails die elk een totaal ander gezicht van Småland laten zien. Van een ruige wildernisroute tot een eeuwenoud, onaangetast nationaal park. En van een ode aan een kunstenaar tot een opmerkelijk sneeuwschoenavontuur zonder sneeuw. Dit zijn de vier tochten die je meenemen langs de mooiste contrasten van Zuid-Zweden.

Hike #1 Tjustleden

• Totale lengte: 203 kilometer (opgedeeld in 9 etappes)
• Markering: Oranje banden of stippen op de bomen en palen
• Landschap: Wildernisbos, door gletsjers gevormde valleien en meren

De Tjustleden is een wildernistrail die je over de volledige lengte meeneemt door de natuur van Oost-Småland. De trail is vernoemd naar het historische kustgebied Tjust en voert je grofweg door drie verschillende typen landschappen. In het cultuurhistorische zuiden van de trail (etappe 1-3) loop je door dichte bossen en langs meren, afgewisseld met historische sporen en archeologische vindplaatsen. Tijdens etappe 4-6 loop je dieper de serene Zweedse wildernis in, waarbij een optioneel verbindingspad je naar de kuststad Västervik brengt, maar de hoofdroute zelf verscholen blijft tussen stille meren en dichte dennenbossen. De laatste etappes (etappe 7-9) worden steeds heuvelachtiger en uitdagender. De steile rotswanden en adembenemende vergezichten over het indrukwekkende breukdal Uknadalen tijdens de slotetappe vormen het absoluut hoogtepunt. De eerste vier etappes zijn door de Zweedse Toeristenvereniging (STF) uitgeroepen tot een officiële, gemakkelijk bereikbare Signature Trail, waardoor je zou denken dat dit een populaire trail is, maar in de uren dat wij onze testkilometers op de Tjustleden maakten, kwamen we helemaal niemand tegen.

Omdat de Tjustleden een pure wildernistrail is, ben je als wandelaar volledig zelfvoorzienend. De trail wordt gerund door gepassioneerde lokale vrijwilligers die de verschillende secties onderhouden. Zij zorgen ervoor dat omgevallen bomen na een storm van de trail worden gehaald, maar wel bewust in het bos blijven liggen. Dit dode hout is de motor van een gezond, levend bos. Tijdens het hiken van de Tjustleden draag je je eigen maaltijden met je mee, al kun je op strategische punten de route even verlaten om te bevoorraden in nabijgelegen dorpen zoals Hjorted of grotere hubs, zoals Västervik. Veel hikers filteren hun drinkwater uit de meren. Voor extra zekerheid kun je het water koken voordat je het drinkt. Aan het einde van elke etappe vind je een officiële kampeerplek met een gratis houten vindskydd (schuilhut), een vuurplaats en een droogtoilet. Een fantastische inside tip langs de route is het ARKNAT-project. In ons uitgebreide artikel over de Tjustleden nemen we je specifiek mee tijdens onze verkenning van de eerste negen kilometer van de trail.

Hike #2 Stora Idgölenrundan, National Park Norra Kvill

• Totale lengte: Er zijn twee opties in het nationale park. Een route van 4 kilometer en een van 2,5 kilometer.
• Markering: Rode stippen rond de bomen en op palen
• Landschap: Een van de oudste en meest ongerepte bossen van Zuid-Zweden

We bevinden ons hier diep in de magische omgeving van Vimmerby, de geboorteplaats van schrijfster Astrid Lindgren, een regio waar verhalen en sprookjes letterlijk tot leven komen. Nationaal Park Norra Kvill zelf werd al in mei 1927 opgericht en is een levend monument van hoe de Zweedse bossen er eeuwen geleden uitzagen. In het park kun je de routes Stora Idgölenrundan (2,5 km) en Lilla Idgölenrundan (4 km) volgen. (Lilla Idgölenrundan is feitelijk een verlenging van de Stora Idgölenrundan.) Gids Carina neemt ons mee op een speciale verhalentour, terwijl we de Stora Idgölenrundan route (2,5 km) volgen. Terwijl we lopen door uitgestrekte rots- en keienvelden en langs het meer Stora Idgölen, vertelt ze vol passie over Pippi Langkous, Ronja de Roversdochter en de andere iconische helden van Astrid Lindgren. Tijdens het wandelen leert Carina ons ook van alles over lokale Zweedse lekkernijen. Zo nippen we van een traditioneel Zweeds drankje gemaakt van lingonbessen (ja, die van de Ikea, maar dan vers) en proeven we Hemost (een traditionele, huisgemaakte kaas).

Carina vertelt ons ook dat in dit nationale park de natuur volledig haar eigen gang mag gaan. Het indrukwekkendste bewijs hiervan stamt uit 2005, toen een zware storm huishield in het park. De omgevallen boomstammen liggen nog exact zoals ze destijds zijn neergevallen en vormen een gigantisch, natuurlijk mikadospel op de bosbodem. Dit dode hout rot langzaam weg, raakt bedekt met mos en is de perfecte voedingsbron voor jonge bomen en voor de spechten die hier in mei massaal hun nesten bouwen. Onderweg zien we ook talloze bomen die de sporen van vroegere bosbranden dragen. Sommige van deze door vuur getekende bomen zijn bijna 400 jaar oud.

Hike #3 Sneeuwschoenwandelen op het veenmoeras, Store Mosse Nationaal Park

• Tijdsduur: Ongeveer 2 uur
• Markering: Niet aanwezig. Sneeuwschoenexpeditie alleen mogelijk onder leiding van gids
• Landschap: Uitgestrekt veenmoeras (torv) en vlonderpaden

Onze derde trail brengt een bijzondere twist, want we gaan sneeuwschoenwandelen zonder sneeuw. Gids André, die veertig jaar geleden voor de liefde van Zwitserland naar Zweden emigreerde, neemt ons mee op sneeuwschoenavontuur op ’the bog’, ofwel het hoogveen van Store Mosse Nationaal Park.

Store Mosse is Zweeds voor ‘Groot Moeras’. De naam zegt het dus al. Met bijna 8.000 hectare is dit het grootste moeras van Zweden buiten Lapland. Dit enorme oerlandschap is in duizenden jaren ontstaan na de laatste ijstijd. Plantenresten veranderden in het zure water heel langzaam in een metersdikke laag veen. Met als resultaat een schrale en extreme omgeving, waar bijzondere vleesetende plantjes zoals de zonnedauw overleven door insecten te vangen. Voor vogelaars is het park een absoluut paradijs. De iconische wulp staat niet voor niets op het logo van het park, al stelen de honderden kraanvogels die hier in april neerstrijken om te broeden vaak de show. In september vliegen ze over tijdens hun migratie, wat ook een fantastisch schouwspel is.

Het metersdikke veenmoeras zelf is zo nat en zompig dat je zonder brede sneeuwschoenen direct wegzakt. Het lopen vraagt in het begin wat coördinatie, maar het geeft een ongekend gevoel van vrijheid om over de immense vlakte te banjeren terwijl de grond onder je voeten deint. Voor wie het liever wat droger houdt of zonder gids op pad gaat, zijn er ook mogelijkheden. Er liggen namelijk kilometers aan houten vlonderpaden in het park. Er is bijvoorbeeld een route van zo’n 45 minuten die je heel comfortabel en met droge voeten dwars door deze bijzondere natuur voert.

Hike #4 John Bauerleden

• Totale lengte: 58 kilometer
• Markering: Oranje strepen op bomen en palen
• Landschap: Mossige trollenbossen, steile rotspartijen, Zweedse huisjes en het Vättermeer

De John Bauerleden is vernoemd naar de wereldberoemde Zweedse illustrator John Bauer, die ruim 100 jaar geleden de iconische trollen tekende voor de sprookjesboeken ‘Bland tomtar och troll’ (‘Among Gnomes and Trolls’). Bauer gaf zijn trollen vaak zijn eigen markante neus mee, die zijn illustraties herkenbaar maken. Zijn allerbekendste werk is Tuvstarr, een schilderij van een prinses die peinzend bij een donker bosmeer zit. Als je over de mossige paden wandelt, snap je direct waar hij zijn inspiratie vandaan haalde. Het landschap ligt vol grillige, reusachtige rotsblokken waarvan men vroeger oprecht geloofde dat boze trollen of reuzen ze daar naartoe hadden gesmeten. De route zelf laat niet veel informatie los over John Bauer, dus wil je meer over hem zelf weten, breng dan zeker een bezoek aan het Jönköpings läns museum, waar je een doorlopende expositie over de schilder kunt bezoeken.

Je start de John Bauerleden in Huskvarna (net buiten Jönköping) en finisht in Gränna. In tegenstelling tot de eerste drie trails die we liepen, begeef je je op de John Bauerleden in een heel ander type landschap. Waar Tjustleden en de nationale parken vooral door ongerepte natuur worden gekenmerkt, balanceert deze trail constant op de grens van bossen en bewoonde wereld. De E4-snelweg speelt bijvoorbeeld best een prominente rol in deze omgeving, maar ondanks dat deze vlak langs de route snijdt, merk je er door de dichte bebossing en het slimme verloop van het pad verrassend weinig van. Je wandelt door prachtig cultuurlandschap en passeert regelmatig idyllische Zweedse boerderijen. Een absolute highlight op de route is het historische dorpje Röttle, vlak voor het eindpunt Gränna. Dit mooi geconserveerde dorp staat vol met dieprode, houten huisjes en historische watermolens die worden aangedreven door de snelstromende Röttleån-rivier. Een andere highlight is Vättern, het op één na grootste meer van Zweden.

Bonus hike: Smålandsleden

Naast de vier specifieke trails, mag de Smålandsleden absoluut niet onbenoemd blijven. Dit is namelijk niet zomaar een wandelpad. Het is het overkoepelende, king-size routenetwerk van de hele regio. Met een totale lengte van maar liefst 900 kilometer (opgedeeld in talloze etappes en sub-trails, waaronder delen van de John Bauerleden) doorkruist dit netwerk werkelijk alle landschappen die Småland rijk is. Het is de perfecte trail voor zowel de beginnende wandelaar als de doorgewinterde hiker. Langs de gehele Smålandsleden vind je op strategische plekken houten shelters (vindskydd) en vuurplaatsen, wat het de ultieme route maakt om het echte Zweedse outdoorleven te ervaren.

Bijzonder overnachten in Småland

Tofvehult

Voor een overnachting met karakter en historie is Tofvehult de ultieme aanrader. Deze historische plek stamt uit 1695 en ligt aan een oude sluis waar ooit de eerste ijzersmederij en luciferfabriek van de regio stonden. Eigenaren Lena en haar man transformeerden het vervallen terrein van haar familie om tot een idyllische oase. Het begon met een zondagscafé dat in het openingsweekend direct volle zalen trok. Tegenwoordig kun je er van april tot oktober overnachten in vier sfeervolle, comfortabele cabins midden in de natuur. In het grote huis zijn ook nog appartementen te huur.

Musteriet

Net ten noorden van Vimmerby, de thuisbasis van schrijfster Astrid Lindgren, stap je bij Musteriet in Djursdala in een levend geschiedenisboek. Djursdala is een cultuurhistorisch beschermde ‘radby‘ (een middeleeuws lijndorp). Hier staan de karakteristieke houten schuren nog dicht op elkaar direct langs de dorpsstraat, exact zoals Zweedse dorpen eruitzagen voordat grootschalige landbouwhervormingen het platteland veranderden. Een van deze historische boerderijen is omgetoverd tot een kleinschalige, ambachtelijke appelciderfabriek (musteri), een sfeervol café-restaurant en er zijn twee groepsaccommodaties die je kunt huren.

Gränna Glamping

Wil je luxe combineren met het buitenleven, kies dan voor Gränna Glamping. Een charmante plek met het beste uitzicht van heel de omgeving. Eigenaresse Winnie heeft de plek met veel passie en oog voor detail ingericht met een keukentje, vuurplaats waar je kunt koken, een buitendouche, toilet en drie glampingtenten die zijn ingericht met een goed en warm bed. Gelegen nabij het Vättermeer is dit de perfecte uitvalsbasis voor de John Bauerleden. Bovendien ligt het om de hoek van het historische stadje Gränna, de bakermat van de polkagris. In dit dorpje kun je niet om de iconische rood-witte pepermuntzuurstokken heen, die in de 19e eeuw zijn bedacht door de jonge weduwe Amalia Eriksson. Ze werd daarmee een van de eerste succesvolle vrouwelijke ondernemers van Zweden. In de winkel Polkapojkarna kun je goed zien hoe ze de zuurstokken ter plekke maken.

Praktische info voor jouw reis

• Beste reistijd: Mei is perfect voor vogelspotters (spechten in Norra Kvill), augustus is de absolute topmaand voor bessenplukkers en september is magisch vanwege de overvliegende kraanvogels in Store Mosse.
• Allemansrecht (Allemansrätten): Dit geeft je de vrijheid om overal in de vrije natuur te wandelen, overnachten en wilde bessen of paddenstoelen te plukken. Let op: in nationale parken gelden strenge uitzonderingen. Kamperen en vuur maken mag daar vaak niet of alleen op aangewezen plekken.
• Water drinken en bevoorrading: Het oppervlaktewater in de meren van Småland is van zeer hoge kwaliteit. Hoewel veel hikers het water alleen filteren, adviseren we om het voor extra zekerheid het water ook te koken voordat je het drinkt. Neem op de langere stretches van langeafstandswandelingen voldoende eten mee, aangezien bevoorradingsmogelijkheden schaars kunnen zijn.
• Openbaar vervoer: Steden zoals Jönköping en Västervik zijn eenvoudig per trein bereikbaar. Voor meer afgelegen wandelroutes wordt een auto aanbevolen.
  Let op: Er zijn in de regel geen georganiseerde of boekbare transfers van en naar de wandelroutes beschikbaar.
• Brandrestricties: In de droge zomermaanden kunnen er strikte, regionale openvuur-verboden (eldningsförbud) gelden. Controleer dit altijd bij lokale instanties voordat je een outdoor-brander of kampvuur aansteekt.
• Fika: Een wandeltocht in Zweden is eigenlijk niet compleet zonder een fika. Deze typisch Zweedse koffiepauze is een vast onderdeel van het dagelijks leven en een goed excuus om onderweg neer te strijken voor een kop koffie met een kanelbulle of ander lekkers.