De Tjustleden in het noordoosten van Småland is een van de mooiste, maar nog relatief onbekende wandelroutes van Zuid-Zweden. In totaal is de trail 203 kilometer lang, opgedeeld in 9 etappes die lopen van het dorpje Mörtfors naar het dorp Falerum. De natuur wordt gekenmerkt door uitgestrekte, dichte bossen, meren en de oostkust met de vele eilandjes en typische granieten rotsblokken. Wij liepen de eerste negen kilometer van etappe 1 onder begeleiding van de lokale gids Michael, die zelf een deel van de trail onderhoudt. Het is een doordeweekse, maar erg zonnige dag en de temperatuur is ideaal voor een heerlijke wandeling. Toch zijn we, in alle uren dat we hebben gelopen, helemaal niemand tegengekomen. Dat kun je je in Nederland toch niet voorstellen?! Kortom: de Tjustleden is een aanrader voor wie zich wil onderdompelen in de rust en uitgestrektheid van de Zweedse natuur in Småland. In dit artikel delen we onze ervaringen en alle praktische ‘ins en outs’ die je nodig hebt voor je eigen avontuur.
Tjustleden
Tjust is een van de twaalf historische volkslanden (folkland) van Småland, een eeuwenoud kustgebied met diepe historische wortels. Het gebied beslaat grofweg het noordoostelijke kustgebied van Småland, met Västervik als belangrijkste plaats. De huidige gemeente Västervik omvat het grootste deel van het oude Tjust. Leden is Zweeds voor ’trail’. Tjustleden is dus een trail door het oude Tjust. Langs de Tjustleden wandel je door alles wat de streek Tjust zo kenmerkend maakt: afwisselende landbouwgronden, open eiken- en dennenbossen, dichte naaldbossen, uitzichten over meren en veengebieden, de geschiedenis van de ijzerwerkgemeenschappen en uiteindelijk de rustige wateren van de zeearmen bij Västervik.
Praktische info Tjustleden
De route is in beide richtingen gemarkeerd met oranje banden of stippen op de bomen en palen langs het pad. De route beslaat ruim 200 kilometer, verdeeld over 9 etappes en kent grofweg drie verschillende etappeverdelingen:
- Etappe 1-3: Een cultuurhistorisch landschap met archeologische vindplaatsen, maar ook rijk aan dichtbeboste paden en diepe bosmeren.
- Etappe 4-6: Diepe, rustige binnenlandse bossen en serene meren, met een optionele zijroute naar de kuststad Västervik.
- Etappe 7-9: Een heuvelachtiger en uitdagender terrein, met de steile rotswanden en weidse uitzichten van het breukdal Uknadalen in de slotetappe.
Op pad met trailcoördinator Michael
Samen met onze gids Michael liepen we de eerste negen kilometer van etappe 1 van de Tjustleden trail. Michael is geen gewone gids; hij is een van de coördinatoren van de trail. De tweehonderd kilometer lange Tjustleden is opgedeeld in 35 onderhoudssecties, die allemaal actief worden bijgehouden door vrijwilligers. Michael beheert er twee. Hij zorgt ervoor dat het pad goed begaanbaar blijft en de markeringen overal goed zichtbaar zijn. Maar verder is het belangrijk dat de natuur zoveel mogelijk zijn eigen gang kan gaan. “Dit is een wildernistrail, geen gecultiveerd stadspark,” legt hij uit terwijl we over een omgevallen boomstam stappen. “Tijdens een storm vallen er soms bomen om. Soms moeten we ze een beetje verschuiven, zodat de trail begaanbaar blijft. Maar ze blijven bewust liggen. Dood hout is immers de motor van een gezond bos. Het krioelt er van het leven dat de rest van de natuur voedt.”
Gevormd in een ver verleden
Terwijl we dieper het bos in trekken, wijst Michael op de vorm van het landschap. De valleien en spiegelgladde meren om ons heen liggen er niet toevallig zo bij. Ze lopen van het noord-noordwesten naar het zuid-zuidoosten. De natuur is hier zo gevormd door de gigantische gletsjers uit de laatste ijstijd. Die hebben het land tienduizend jaar geleden met brute kracht in deze richting uitgesleten. We lopen een tijdje langs de oever van het grote Stora Ramm-meer. “Na de ijstijd maakte dit gebied deel uit van een groter kustlandschap dat in verbinding stond met de Baltische Zee,” vertelt Michael. Door het smelten van de ijskap is de aardkorst hier zo ver omhooggekomen dat deze armen nu volledig zijn afgesloten van de open zee. Bijzonder is dat er nog altijd unieke planten- en diersoorten leven, die herinneren aan hun zoute verleden.
Na zo’n vier kilometer verlaten we dit meer. Het pad versmalt en slingert door dicht struikgewas, om vervolgens heel even de bewoonde wereld te schampen, waar we het natuurreservaat van Mörtfors verlaten. We lopen een kort stukje over een zandweg en passeren een paar rode huizen, waar de was buiten hangt te drogen, waarna de trail ons direct het volgende bos weer in trekt. Sommige delen hier zijn wat moerassiger en niet veel later komen we uit bij de oevers van een tweede grote meer: het Tällsjön. Dit grote meer is, net als het Stora Ramm-meer, gevormd in de ijstijd. Ook dit meer ligt er spiegelglad bij en is omringd door dichte dennenbossen. Het is een perfecte plek om vanaf de waterkant te speuren naar visarenden en je stuit er op een interessante verschijning, maar daarover verder meer.
De geesten van het bos
Eerst nog even terug naar vroeger. Want hoewel de natuur hier de overhand heeft, barst de Tjustleden van de geschiedenis. Vroeger was het gebied veel opener door landbouw en begrazing, maar tegenwoordig hebben de dennen en eiken het overgenomen. Toch is het verleden, als je goed kijkt, nog steeds zichtbaar. Tussen de dichte begroeiing stuitten we een paar keer op de overblijfselen van oude dorpjes. Mosbedekte stenen fundamenten, de contouren van een ingestorte schuur en een oude kelder zijn alles wat over is van de boerderijtjes die uit de late 19e eeuw blijken te stammen. Het meeste is bijna vergaan, maar midden tussen de wilde dennen bloeien ook seringen en oude lijsterbessen. Deze zijn hier ooit geplant door de bewoners van toen en zijn nu al meer dan een eeuw overlevers in de wildernis.
De bewoners van nu
Tegenwoordig hebben de stenen overblijfselen en gigantische rotspartijen andere bewoners. De diepe spleten onder de reusachtige zwerfkeien zijn bijvoorbeeld het favoriete domein van de lodjur, de Zweedse lynx. Hoewel je ze zelf niet snel zult zien, zijn ze er wel, net als wilde zwijnen en elanden. Kijk tijdens het lopen ook goed uit waar je stapt. Wij kwamen onderweg de perfect gecamoufleerde eitjes van een steltloper tegen, die gewoon op de kale grond tussen de stenen broeden. Boven het water van de meren zie je met een beetje geluk de visarend jagen en grote kans dat je ergens de roep van een parelduiker hoort.
Waar design en wildernis versmelten
Na negen kilometer bereiken we het eindpunt van onze tocht met Michael. Een heerlijke open plek aan het Tällsjön meer, waar we op de interessante verschijning stuiten, genaamd ‘The Wanderer’. Het is een modern uitziende shelter, die het resultaat is van het ARKNAT-project. Een tweejarig architectuurevent waarbij geselecteerde studenten van over de hele wereld de opdracht kregen om de traditionele Zweedse schuilhut opnieuw uit te vinden. De studenten hadden twee weken om te brainstormen, schetsen, materialen te zoeken en de shelters te maken. In totaal zijn er tien van deze speciale constructies langs de route verrezen. The Wanderer breekt volledig met de klassieke rode blokhutstijl, zoals je die veel in Zweden ziet. Het is een strak, houten kunstwerk op hoge poten dat zo is geplaatst dat de ecologische impact minimaal is, maar het uitzicht maximaal.
Overnachten op en langs de Tjustleden
Wij eindigen hier ons wandelavontuur over de Tjustleden, maar er is dus nog bijna 200 kilometer meer aan hiking trail te ontdekken hier. Dus we raden aan om verder te trekken en meerdere dagen door te brengen op de trail. Aan het einde van elke etappe vind je een officiële kampeerplek met een gratis houten vindskydd (schuilhut), een vuurplaats en een droogtoilet. Vanwege het Zweedse Allemansrätten mag je buiten de natuurreservaten bijna overal in het wild je tent opzetten voor één nacht. Maar let op: binnen de officiële natuurreservaten langs de trail gelden strengere regels en mag je vaak alléén kamperen op de aangewezen plekken bij de schuilhutten.
Drie tips voor vertrek
- Check de brandrestricties
De zomers in Småland kunnen erg droog zijn. Check bij de lokale overheid of via de app Brandrisk ute altijd of er een eldningsförbud (vuurverbod) geldt voor je een kampvuur ontsteekt. - Neem een waterfilter mee
Hoewel het water uit de meren prima te drinken is na het koken, is een compact filter (zoals een Sawyer of Lifestraw) ideaal om onderweg snel en zonder gedoe koud water te kunnen drinken. - Heb je maar een paar dagen de tijd?
Loop dan de 4-daagse Signature Trail, ofwel de eerste vier etappes van de Tjustleden. Neem de bus of trein naar Mörtfors, loop in vier dagen naar Västervik en pak daar de bus of trein weer terug richting Linköping of Stockholm.
Antwoord op vragen met betrekking tot de Tjustleden (FAQ)
De trail is in beide richtingen perfect gemarkeerd. Je volgt gewoon de oranje banden of stippen die op de bomen en palen langs het pad zijn aangebracht.
De zwaarte is gemiddeld. Er zijn geen bergen of grote hoogteverschillen, maar het terrein is wel technisch. Je stapt constant over boomwortels, zwerfkeien en rotsen, en het pad gaat continu een beetje omhoog en omlaag. Reken dus op een rustig wandeltempo, zeker met een zware rugzak.
De beste periode is van mei tot en met september. In het voorjaar en de zomer profiteer je van de lange dagen en aangename temperaturen (perfect voor een duik in het meer).
De Tjustleden is een wildernistrail, wat betekent dat je zelfvoorzienend moet zijn en je eigen maaltijden meedraagt. Je kunt de route echter op strategische punten even verlaten om te bevoorraden in nabijgelegen dorpen en steden, zoals Hjorted (supermarkt) of de grotere kuststad Västervik.
Ja, er is overal water aanwezig en het water in de meren is erg schoon. Omdat het echter natuurwater blijft, raden we aan om het voor de zekerheid altijd even te koken of te filteren met een outdoor waterfilter voordat je het drinkt.
De Tjustleden is een trail om met de tent te lopen. Je vindt er onderweg geen hotels, B&B’s of bemande berghutten. Wel ligt er aan het einde van elke etappe een officiële kampeerplek met een gratis houten vindskydd (3-zijdige schuilhut), een vuurplaats en een droogtoilet. Vanwege het Zweedse Allemansrätten mag je buiten de natuurreservaten bijna overal in het wild je tent opzetten voor één nacht. Let op: Binnen de officiële natuurreservaten langs de trail gelden strengere regels en mag je vaak alléén kamperen op de aangewezen plekken bij de schuilhutten (zoals bij de unieke ARKNAT-design-shelters).
Het Signature Trail-deel (etappe 1 t/m 4) is het beste bereikbaar met OV. Daarnaast zijn de grotere plaatsen in de regio, zoals Västervik, uitstekend bereikbaar met de trein of bus vanuit Stockholm of Linköping. Vanaf Västervik rijden er lokale bussen naar startpunten, zoals in Mörtfors. Het eindpunt van de volledige trail, Falerum, heeft een eigen treinstation waardoor je na je hike heel makkelijk weer terug naar de bewoonde wereld reist.
Meer (wandelen in) Småland?
Smaakt dit avontuur naar meer? De Tjustleden is een deel van wat deze regio aan hiking trails te bieden heeft. Småland barst van de goed gemarkeerde wandelpaden, van korte rondjes rondom een bosmeer tot uitdagende, meerdaagse tochten door de nationale parken. Voor alle actuele informatie, routekaarten en handige tips over de regio kun je terecht op de officiële website van Visit Småland.
Wil je nog meer inspiratie opdoen of praktische tips lezen over andere mooie routes, kampeerplekken en outdoor-activiteiten in Zuid-Zweden? Bekijk dan zeker ook de relevante artikelen op onze website om je volgende Zweedse avontuur tot in de puntjes te plannen:
- Småland in Zweden heeft het allemaal
- Zeekajakken in Västervik
- Nordic Woods, een kampeerbeleving in de Zweedse natuur
- Tour door het Zweedse Åsnen National Park
- De mooiste locaties in Zweden met IKEA productnamen
